20 yaşındaki bir genç kadın, sosyal medyanın kontrolü nasıl ele geçirdiğini jüri önünde anlattı. Çocuklukta başlayan bu alışkanlığın zamanla tüm gününü çaldığını, geceleri uyumak yerine ekran başında sabahladığını ifade etti. Defalarca bırakmaya çalışsa da her seferinde aynı döngüye kapıldığını söyleyen genç kadın; kullanımı arttıkça kaygı, depresyon ve dış görünüş takıntılarının da kontrolden çıktığını belirtti.
Washington Post’un aktardığına göre; Meta ve YouTube’a karşı açılan davada ifade veren genç kadın, “Sürekli orada olmak istiyordum” dedi. Kaliforniya’daki jürinin şirketleri kusurlu bularak 6 milyon dolar tazminat ödemeye mahkum etmesi, teknoloji devlerinin sorumluluk alması konusunda tarihi bir adım olarak görülüyor.
Bilimsel çalışmalar da bu hukuki süreçle benzer sonuçlar veriyor. Birçok araştırma, yoğun sosyal medya kullanımının sadece ruhsal sağlığı bozmakla kalmayıp; odaklanma, hafıza ve dikkat gibi zihinsel süreçleri de yıprattığını, hatta beyni vaktinden önce yaşlandırdığını kanıtlıyor. Ancak iyi bir haber var: Bu olumsuz etkileri tersine çevirmek mümkün. Çözüm ise gayet basit: Mola vermek.
ABD’de bir kişi günde ortalama 4,5 - 5 saatini telefonda geçiriyor. Bu süre günlük 2-3 saate düşse bile yılda toplam 1,5 aya denk geliyor. Georgetown Üniversitesi’nden Profesör Kostadin Kushlev, “Hepimizin telefonlarla biraz sağlıksız bir ilişkisi var” diyerek durumun ciddiyetini vurguluyor.
“Dijital detoks” kavramı her ne kadar popüler bir akım gibi dursa da, PNAS Nexus’ta yayımlanan kapsamlı bir araştırma, teknolojiden kısa süreli uzaklaşmanın bile şaşırtıcı sonuçlar verdiğini ortaya koydu. Bulgular, bu detoksun zihindeki yaşlanmayı yaklaşık 10 yıl geri saracak kadar güçlü olduğunu gösteriyor. Araştırmacılardan Noah Castelo, çalışmanın kendi hayatından ilham aldığını belirterek; “Bu teknolojiler, arkadaşlarla akşam yemeği gibi aslında keyifli olan aktiviteleri sekteye uğratabiliyor” diyor.
İki haftalık molanın büyük etkisi
Araştırma kapsamında katılımcılar, iki hafta boyunca telefonlarındaki interneti kısıtlayan bir uygulama kullandı. Sadece arama ve mesajlaşmaya izin verilerek akıllı telefonlar bir nevi “eski nesil telefona” dönüştürüldü. Bu süreçte internet kullanımı günlük 314 dakikadan 161 dakikaya indi. İki haftanın sonunda ise katılımcıların odaklanma becerileri, ruh sağlıkları ve genel yaşam kalitelerinde ciddi düzelmeler kaydedildi.
Uzmanlara göre dikkatin toparlanması, yaşa bağlı 10 yıllık gerilemeyi telafi edecek seviyedeydi. Depresyon belirtilerindeki iyileşme ise bazı ilaçlardan daha etkili, psikolojik terapilerle ise eş değer bulundu. En ilginç nokta ise kurallara tam uymayanların bile bu süreçten fayda sağlaması oldu.
Kushlev, “Sonsuza kadar kendinizi kısıtlamak zorunda değilsiniz. Kısmi bir dijital detoks bile, birkaç günlüğüne bile olsa işe yarıyor” diyerek motivasyon veriyor. Araştırmalar ayrıca telefon kullanımının bilgisayara göre daha zararlı olduğunu gösteriyor; çünkü telefon kullanımı daha “dürtüsel ve bilinçsiz” gerçekleşiyor. İnsanlar bir iş yaparken veya sohbet ederken bile farkında olmadan sosyal medyaya bakıyor. Bu durum hem yapılan işten alınan keyfi azaltıyor hem de duygusal tatmini düşürüyor.
Dava süreci ve platformların savunması
Söz konusu davada jüri, uzun tartışmaların ardından 10’a 2 oyla şirketleri ihmalkar buldu. Karar sonrası Meta ve YouTube temyize gideceklerini duyurdu. Meta, gençleri korumak için çalıştığını iddia ederken; YouTube kendisini bir sosyal medya değil, "sorumlu bir yayın platformu" olarak tanımladı.
"Goldilocks" dengesi: İdeal kullanım ne kadar?
Dijital detoks çalışmaları henüz gelişim aşamasında. Bu yüzden, kullanımın tamamen kesilmesi yerine sadece belirli saatlerde sınırlandırılmasının etkisi de araştırılıyor. Harvard’ın yaptığı bir çalışma, telefon kullanımını sadece bir hafta azaltmanın bile kaygıyı %16,1, depresyonu %24,8 ve uykusuzluğu %14,5 oranında düşürdüğünü gösterdi.
Ancak her kullanıcı aynı tepkiyi vermiyor. Uzman John Torous bunu "Goldilocks problemi" olarak adlandırıyor: Yani bazıları için kullanım çok fazlayken, bazıları için tam kararında olabiliyor. Özellikle kendini başkalarıyla kıyaslayanlar ve sosyal boşluklarını internetle doldurmaya çalışanlar daha büyük risk altında.
Gelecekte bizi neler bekliyor?
23 ülkeden binlerce kişinin katıldığı yeni bir araştırma, sosyal medya kullanımını uygulama başına günlük 5 dakika ile sınırlamanın etkilerini inceliyor. Sonuçların önümüzdeki yılın başında açıklanması bekleniyor. Araştırmacı Steven Rathje, Batı toplumlarındaki stres seviyelerinin bu bağımlılığı tetikliyor olabileceğini belirterek; “Bu durum hâlâ büyük ölçüde bir gizem” diyor.
Kaynak: Gazete Oksijen
https://gazeteoksijen.com/saglik/uzmanlardan-yeni-arastirma-sosyal-medya-detoksu-beyni-10-yil-genclestirebilir-271806
RSS