Pek çok insan zaman zaman verimsiz bir gece uykusuyla mücadele edebilir. Ancak yatakta sürekli dönüp durmak ne zaman uykusuzluk (insomnia) gibi daha ciddi bir soruna işaret eder? Independent’ın haberine göre; Northumbria Üniversitesi Psikoloji Profesörü ve Uyku Araştırmaları Merkezi Direktörü Jason Ellis, uykusuzluğun temel göstergelerini ve bu duruma yol açan etkenleri mercek altına aldı.
Profesör Ellis, uykusuzluğun en genel tanımını “uyumakta zorlanma, uykuyu sürdürememe ya da sabah çok erken uyanma ve yeterli uyku fırsatı olmasına rağmen bunun devam etmesi” şeklinde tanımlıyor. Klinik tıp dünyası ise daha keskin bir sınır çiziyor; bir durumun kronik uykusuzluk sayılabilmesi için en az üç ay boyunca, haftada en az üç gece tekrarlanması şartı aranıyor.
Uyku kaybını tetikleyen temel unsurlar
Ellis’e göre uykusuzluk, ilk iki hafta içerisinde genellikle belirli bir stres faktörüne karşı gelişen geçici bir tepki niteliği taşıyor. Bu tetikleyici; fiziksel ya da ruhsal bir rahatsızlık olabileceği gibi iş kaybı veya partner kaybı gibi sarsıcı yaşam olaylarından da beslenebiliyor.
Ancak asıl tehlike, uyku düzenini geri kazanma çabasıyla yapılan yanlış hamlelerde yatıyor. Erken yatmak, gün içinde uyuklamak, sabahları geç kalkmak, ayakta kalabilmek için kafeine yüklenmek ya da gevşemek için alkole başvurmak gibi davranışlar süreci daha da çıkmaza sokabiliyor. Bu tür alışkanlıklar, başlangıçta strese karşı verilen doğal bir refleksi, kendi başına devam eden bir uyku problemine dönüştürüyor.
Takip edilmesi gereken kritik semptomlar
Ellis, uykusuzlukla boğuşan kişilerin yatağa girdikleri an zihinlerinin hızlandığını, bir düşünce ve kaygı girdabına sürüklendiklerini vurguluyor. NHS verileri ışığında dikkat edilmesi gereken diğer belirtiler şunlardır:
- Uyanınca hala yorgun hissetmek
- Sabah erken uyanıp tekrar uyuyamamak
- Gece boyunca sık sık uyanmak
- Gün içinde yorgunluk ve sinirlilik yaşamak
Ayrıca Ellis, zamanla yatak odasına karşı bir soğukluk gelişebileceğine dikkat çekiyor. Kişinin yatak odasını olumsuz duygularla bağdaştırması sonucu oluşan bu durum, literatürde “aşırı uyarılma” olarak adlandırılıyor.
Uykusuzluğun yaşam kalitesi üzerindeki etkileri
Kötü bir uykunun ertesi günkü ruh hali ve performans üzerindeki yıkıcı etkisi bilinen bir gerçek. Uzun vadeli uykusuzluk ise başta depresyon olmak üzere kalıcı ruh hali sorunlarıyla ilişkilendiriliyor. Bunların yanı sıra, halihazırda var olan kronik hastalıkların seyrini de olumsuz yönde etkileyebiliyor.
Kimler daha fazla risk altında?
Ellis’in değerlendirmesine göre; kaygıya meyilli ve mükemmeliyetçi bir kişiliğe sahip olanlarda uykusuzluk riski katlanıyor. Daha önce uykusuzluk yaşamış olmak da önemli bir faktör; zira uygun şekilde tedavi edilmediğinde problemin tekrarlama olasılığı oldukça yüksek.
Yaşın ilerlemesiyle birlikte uyku sistemi daha hassas bir yapıya bürünüyor. Yaşlı bireylerde kronik hastalıklar ve ilaç kullanımının artması, uykusuzluk riskini yukarı çeken unsurlar arasında. Ayrıca menopoz da önemli bir risk faktörü olarak gösteriliyor. Bu dönemde yaşanan hormonal değişimlerin uyku düzenini etkilediği ve menopozdaki bireylerde uykusuzluğun daha sık görüldüğü ifade ediliyor.
Profesyonel desteğe ne zaman başvurulmalı?
Ellis, uykusuzluğun yaklaşık iki hafta sonra patolojik bir duruma dönüşebileceğini ifade ediyor. Bu nedenle belirtiler iki haftadan uzun sürerse bir doktora başvurulması öneriliyor. Soruna ne kadar erken müdahale edilirse, iyileşme sürecinin o kadar başarılı olduğu vurgulanıyor.
Modern tedavi yöntemleri ve çözüm yolları
Tedavi sürecinde ilk basamak yöntem olarak “CBT-I” (uykusuzluk için bilişsel davranışçı terapi) ön plana çıkıyor. Yaklaşık altı ila sekiz hafta süren bu profesyonel süreç, bireyin uykuya dair düşünce ve davranışlarını düzenlemeye odaklanıyor.
Terapinin bilişsel ayağında, kişinin uykuyla ilgili kaygılarını ve işlevsiz düşüncelerini yönetmesi hedefleniyor. Bu noktada “Yapıcı endişe zamanı” gibi tekniklerle zihinsel yoğunluk kontrol altına alınmaya çalışılıyor. Davranışsal boyutta ise uyku düzeninin yeniden yapılandırılması, uyku ihtiyacının artırılması ve uyku öncesi kaygıların azaltılması amaçlanıyor.
Kaynak: Gazete Oksijen
https://gazeteoksijen.com/saglik/zamanla-kalici-hale-geliyor-uykusuzluga-ne-sebep-olur-ne-zaman-yardim-alinmali-269016
Haber girişi: 17.03.2026 - 10:52
RSS